بسیاری از بیماری‌های زنان در شروع نشانه‌های واضحی ندارند و ممکن است بدون اطلاع فرد پیشرفت کنند. به همین دلیل، شناخت علائم و مراجعه به‌موقع به پزشک می‌تواند از بروز مشکلات جدی‌تر جلوگیری کند. دردهای غیرعادی، تغییر در عادت ماهانه، عفونت‌های مکرر و خونریزی نامنظم از مواردی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. دکتر ویدا تقی پور بازرگانی با بررسی دقیق شرایط هر فرد به تشخیص و درمان بیماری‌های زنان کمک می‌کند. در این مقاله، بیماری‌های شایع زنان، نشانه‌های مهم، روش‌های پیشگیری و راه‌های درمان آن‌ها را به زبان ساده بررسی می‌کنیم تا بتوانید با آگاهی بیشتری از سلامت خود مراقبت کنید.
بیماری‌های زنان کدام اندام‌ها را درگیر می‌کند؟
بیماری‌های زنان به اختلالاتی گفته می‌شود که واژن، فرج، دهانه رحم، رحم، لوله‌های رحمی، تخمدان‌ها و گاهی پستان را درگیر می‌کنند که بعضی از این مشکلات موقتی و قابل درمان با دارو هستند، اما برخی دیگر مانند آندومتریوز، فیبروم یا اختلالات هورمونی به پیگیری طولانی‌تر نیاز دارند. شدت علائم همیشه معیار دقیقی برای تشخیص نیست؛ حتی بعضی بیماری‌ها بدون علامت باقی می‌مانند.
سن، وضعیت تاهل، بارداری، سابقه خانوادگی، مصرف داروهای هورمونی، سبک زندگی و سابقه عفونت‌های مقاربتی در معاینه پزشک اهمیت دارند، هدف از بررسی، فقط برطرف‌کردن یک علامت نیست؛ باید علت زمینه‌ای و احتمال اثر آن بر باروری، کیفیت زندگی یا سلامت بلندمدت نیز مشخص شود.
علائم هشدار بیماری‌های دستگاه تناسلی زنان
بعضی از بیماری‌های دستگاه تناسلی با نشانه‌های ساده شروع می‌شوند اما بی‌توجهی به آن‌ها ممکن است باعث جدی‌تر شدن مشکل شود؛ اگر هر یک از علائم زیر ادامه‌دار بود یا دوباره تکرار شد، بهتر است برای بررسی دقیق به پزشک مراجعه کنید.
- ترشح واژینال با بوی تند، رنگ غیرمعمول یا همراه با خارش و سوزش
- درد زیر شکم یا لگن که مداوم است یا هنگام رابطه جنسی شدت می‌گیرد.
- خونریزی بین دو قاعدگی، پس از رابطه جنسی یا پس از یائسگی
- قاعدگی‌های بسیار شدید، طولانی، دردناک یا نامنظم
- سوزش ادرار، تکرر ادرار یا احساس فشار در لگن
- درد، تورم، زخم، تاول یا توده در ناحیه تناسلی
- تاخیر در بارداری پس از مدت مناسب تلاش برای باردارشدن
برای دریافت مشاوره از دکتر ویدا تقی پور بازرگانی دکتر زنان خوب در مشهد فرم مشاوره زیر را پر کنید.
شایع‌ترین بیماری‌های زنان و نشانه‌های آن‌ها
بیماری‌های زنان انواع مختلفی دارند و هرکدام می‌توانند با نشانه‌های متفاوتی همراه باشند. شناخت این علائم به مراجعه به‌موقع و تشخیص زودتر بیماری کمک می‌کند.
کیست تخمدان
کیست تخمدان کیسه‌ای حاوی مایع یا بافت است که روی یا داخل تخمدان ایجاد می‌شود. بخشی از کیست‌ها عملکردی هستند و با چرخه قاعدگی ارتباط دارند و ممکن است خودبه‌خود برطرف شوند. درد یک‌طرفه لگن، احساس پری شکم، نفخ یا بی‌نظمی قاعدگی از علائم احتمالی‌اند ولی بسیاری از کیست‌ها در سونوگرافی به‌طور اتفاقی کشف می‌شوند.
فیبروم و پولیپ رحم
فیبروم رحم توده‌های خوش‌خیم عضلانی رحم هستند و پولیپ‌ها بیشتر از پوشش داخلی رحم منشا می‌گیرند. این ضایعات می‌توانند خونریزی شدید قاعدگی، احساس فشار لگنی، کم‌خونی یا مشکل باروری ایجاد کنند، همه فیبروم‌ها به جراحی نیاز ندارند؛ اندازه، محل، سرعت رشد، علائم و خواسته فرد برای بارداری در تصمیم‌گیری موثر است.
آندومتریوز
در آندومتریوز، بافتی شبیه پوشش داخلی رحم در خارج از رحم رشد می‌کند و می‌تواند دردهای شدید قاعدگی، درد هنگام رابطه جنسی، درد مزمن لگن یا ناباروری ایجاد کند. درمان هم بر پایه کنترل درد، برنامه بارداری و محل درگیری انتخاب می‌شود و در بعضی شرایط بررسی با لاپاراسکوپی مطرح خواهد بود.
سندرم تخمدان پلی‌کیستیک
سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا PCOS یک اختلال هورمونی است که با بی‌نظمی قاعدگی، تخمک‌گذاری نامنظم، آکنه، افزایش موهای زائد یا دشواری در بارداری همراه می‌شود. تشخیص آن فقط بر اساس مشاهده تخمدان‌های پلی‌کیستیک در سونوگرافی نیست و پزشک مجموعه علائم، آزمایش‌ها و عوامل دیگر را بررسی می‌کند و اصلاح سبک زندگی و درمان دارویی بسته به شرایط فرد انتخاب می‌شود.
بیماری التهابی لگن و عفونت‌های مقاربتی
بیماری التهابی لگن زمانی رخ می‌دهد که عفونت از واژن یا دهانه رحم به رحم، لوله‌ها یا لگن گسترش یابد. تب، درد لگن، ترشح غیرعادی و درد هنگام رابطه از نشانه‌های احتمالی‌اند پس درمان به‌موقع اهمیت زیادی دارد، زیرا تاخیر می‌تواند خطر چسبندگی لوله‌ها، درد مزمن لگن و کاهش باروری را افزایش دهد.
تشخیص بیماری‌های زنان چگونه انجام می‌شود؟
تشخیص بیماری‌های زنان با بررسی علائم، سابقه پزشکی و شرایط هر فرد انجام می‌شود. پزشک با توجه به نوع مشکل، یک یا چند روش زیر را برای تشخیص دقیق‌تر انتخاب می‌کند.
گرفتن شرح حال پزشکی
پزشک ابتدا درباره علائم و زمان شروع آن‌ها سوال می‌کند و وضعیت قاعدگی، سابقه بارداری و بیماری‌های قبلی نیز بررسی می‌شود همچنین لازم است بیمار درباره داروهای مصرفی خود به پزشک توضیح دهد. این اطلاعات به پزشک کمک می‌کند علت‌های احتمالی مشکل را بهتر بشناسد.
معاینه زنان و لگن
در این روش، پزشک بخش‌های خارجی و داخلی دستگاه تناسلی را بررسی می‌کند یعنی وضعیت واژن، دهانه رحم، رحم و تخمدان‌ها نیز تا حد امکان ارزیابی می‌شود. این معاینه می‌تواند به شناسایی عفونت، التهاب، درد یا توده کمک کند و معاینه لگن با توجه به علائم و شرایط بیمار انجام می‌شود.
آزمایش خون و ادرار
آزمایش خون برای بررسی کم‌خونی، عفونت و سطح بعضی هورمون‌ها کاربرد دارد. آزمایش ادرار نیز می‌تواند عفونت ادراری یا برخی مشکلات دیگر را مشخص کند. در بعضی شرایط، آزمایش بارداری هم درخواست می‌شود و نوع آزمایش‌ها به علائم و تشخیص اولیه پزشک بستگی دارد.
نمونه‌گیری از ترشحات
اگر بیمار ترشح غیرعادی، خارش، سوزش یا بوی نامطبوع داشته باشد، پزشک نمونه‌گیری انجام می‌دهد. نمونه از واژن یا دهانه رحم گرفته و برای بررسی به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. این روش به شناسایی قارچ‌ها، باکتری‌ها و بعضی عفونت‌های مقاربتی کمک می‌کند و پس از مشخص شدن علت، درمان مناسب انتخاب می‌شود.
سونوگرافی
سونوگرافی برای مشاهده رحم، تخمدان‌ها و دیگر بخش‌های ناحیه لگن انجام می‌شود. این روش می‌تواند وجود کیست، فیبروم یا توده‌های غیرعادی را نشان دهد توجه داشته باشید که سونوگرافی ممکن است به‌صورت شکمی یا واژینال انجام شود که پزشک با توجه به شرایط بیمار روش مناسب را انتخاب می‌کند.
تست پاپ‌اسمیر و HPV
تست پاپ‌اسمیر برای بررسی تغییرات غیرعادی سلول‌های دهانه رحم انجام می‌شود. در این روش، مقدار کمی از سلول‌های دهانه رحم برداشته و بررسی می‌شود. آزمایش HPV نیز وجود انواع پرخطر ویروس پاپیلومای انسانی را مشخص می‌کند نتیجه این آزمایش‌ها می‌تواند نیاز به بررسی‌های بیشتر را نشان دهد.
کولپوسکوپی و نمونه‌برداری
اگر نتیجه پاپ‌اسمیر یا معاینه غیرعادی باشد، ممکن است کولپوسکوپی انجام شود. پزشک در این روش دهانه رحم را با وسیله‌ای مخصوص و بزرگ‌نمایی‌شده می‌بیند. در صورت مشاهده بخش مشکوک، نمونه کوچکی از بافت برداشته می‌شود.
هیستروسکوپی و لاپاراسکوپی
هیستروسکوپی برای مشاهده داخل رحم با یک دوربین باریک انجام می‌شود. لاپاراسکوپی نیز به پزشک امکان می‌دهد اندام‌های داخل لگن را بررسی کند. این روش‌ها برای تشخیص مشکلاتی مانند پولیپ، فیبروم یا اندومتریوز کاربرد دارند و پزشک زمانی آن‌ها را پیشنهاد می‌کند که معاینه‌ها و آزمایش‌های ساده‌تر کافی نباشند.
روش‌های درمان بیماری‌های زنان
روش درمان به نوع بیماری، شدت علائم و شرایط هر فرد بستگی دارد. گاهی تغییر سبک زندگی و پیگیری منظم کافی است اما در موارد دیگر پزشک داروهایی مانند آنتی‌بیوتیک، ضدقارچ، ضدالتهاب یا داروهای هورمونی تجویز می‌کند که مصرف دارو باید طبق دستور پزشک ادامه پیدا کند و از قطع خودسرانه آن پرهیز شود.
در بعضی شرایط، روش‌های کم‌تهاجمی مانند هیستروسکوپی یا لاپاراسکوپی به کار می‌روند. هیستروسکوپی برای بررسی و درمان برخی مشکلات داخل رحم و لاپاراسکوپی برای درمان بیماری‌هایی مانند آندومتریوز، بعضی کیست‌های تخمدان و چسبندگی لگن انجام می‌شودکه انتخاب روش مناسب پس از تشخیص دقیق و با توجه به شرایط بیمار و برنامه بارداری او صورت می‌گیرد.
چه اشتباهاتی روند درمان را دشوار می‌کند؟
خوددرمانی مکرر برای ترشحات واژینال، تاخیر در مراجعه هنگام خونریزی غیرطبیعی، نادیده‌گرفتن پیگیری سونوگرافی و قطع دارو به محض کاهش علامت از اشتباهات رایج هستند. در عفونت‌های مقاربتی، درمان و ارزیابی شریک جنسی نیز در صورت توصیه پزشک اهمیت دارد؛ در غیر این صورت خطر انتقال دوباره عفونت وجود دارد.
پیشگیری و مراقبت از سلامت دستگاه تناسلی زنان
رعایت بهداشت، داشتن سبک زندگی سالم و انجام معاینات دوره‌ای به حفظ سلامت دستگاه تناسلی کمک می‌کند. همچنین توجه به نشانه‌های غیرعادی باعث می‌شود مشکلات احتمالی زودتر بررسی و درمان شوند.
- در صورت نیاز، غربالگری دهانه رحم را طبق توصیه پزشک و سن خود انجام دهید.
- از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک، کرم و شیاف واژینال پرهیز کنید.
- برای کاهش خطر عفونت‌های مقاربتی، رابطه جنسی ایمن و ارزیابی به‌موقع را جدی بگیرید.
- لباس زیر نخی و خشک انتخاب کنید و از محصولات عطردار محرک در ناحیه تناسلی استفاده نکنید.
- الگوی قاعدگی، دردها و خونریزی‌های غیرمعمول را ثبت و در ویزیت مطرح کنید.
- در صورت سابقه خانوادگی سرطان‌های زنان، برنامه غربالگری شخصی‌سازی‌شده دریافت کنید.
سوالات متداول درباره بیماری‌های زنان
خیر، ترشح شفاف یا سفید و بدون بو، خارش و سوزش می‌تواند طبیعی باشد و در طول چرخه قاعدگی تغییر کند. ترشح بدبو، زرد، سبز، خاکستری، پنیری یا همراه با درد و سوزش نیاز به ارزیابی دارد تا نوع عفونت و درمان مناسب مشخص شود.
خیر. بسیاری از کیست‌ها، به‌ویژه کیست‌های عملکردی، با پیگیری و سونوگرافی کنترل می‌شوند. جراحی زمانی بررسی می‌شود که کیست بزرگ، پایدار، پیچیده، دردناک یا مشکوک باشد یا احتمال پیچ‌خوردگی و پارگی مطرح شود اما تصمیم نهایی به شرایط هر فرد بستگی دارد.
درد خفیف تا متوسط قاعدگی در برخی افراد دیده می‌شود، اما دردی که باعث غیبت از کار یا تحصیل، تهوع شدید، نیاز مداوم به مسکن یا درد هنگام رابطه جنسی می‌شود باید بررسی شود. آندومتریوز، فیبروم و برخی بیماری‌های لگنی می‌توانند چنین دردی ایجاد کنند.
خیر. پاپ‌اسمیر برای غربالگری تغییرات سلولی دهانه رحم کاربرد دارد و عفونت‌های واژینال، کیست تخمدان، فیبروم، آندومتریوز یا همه علل درد لگن را تشخیص نمی‌دهد هر علامت نیاز به ارزیابی متناسب با همان مشکل دارد.
اگر چرخه‌ها ناگهان تغییر کرده‌اند، خونریزی بسیار شدید یا طولانی است، بین پریودها لکه‌بینی دارید یا بیش از چند ماه بی‌نظمی ادامه دارد، مراجعه مناسب است. در نوجوانی و نزدیک یائسگی نیز تغییرات هورمونی رخ می‌دهد اما علائم غیرعادی همچنان باید بررسی شوند.
جمع‌بندی…
بیماری‌های زنان انواع مختلفی دارند و می‌توانند بخش‌هایی مانند رحم و تخمدان‌ها را درگیر کنند یا به‌دلیل عفونت و اختلالات هورمونی به وجود بیایند. ترشحات غیرعادی، درد لگن، خونریزی نامنظم، قاعدگی بسیار دردناک و تاخیر در بارداری از علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند به همین دلیل تشخیص زودهنگام این مشکلات، انتخاب روش درمان مناسب را آسان می‌کند و احتمال بروز عوارض را کاهش می‌دهد. برای بررسی دقیق علائم و انتخاب مسیر درمان متناسب با شرایط خود، می‌توانید به دکتر ویدا تقی پور بازرگانی یا متخصص زنان مراجعه کنید.
