خونریزی غیرطبیعی رحم به هر نوع خونریزی واژینال گفته می‌شود که با الگوی طبیعی قاعدگی فرد تفاوت داشته باشد؛ مانند پریودهای شدید یا طولانی، لکه‌بینی بین دو قاعدگی، خونریزی پس از رابطه جنسی یا خونریزی بعد از یائسگی. اگرچه این مشکل همیشه نشانه یک بیماری جدی نیست اما نباید نادیده گرفته شود؛ زیرا می‌تواند دلایل مختلفی از جمله تغییرات هورمونی، بارداری، مصرف برخی داروها، پولیپ، فیبروم یا اختلالات تخمک‌گذاری داشته باشد. دکتر ویدا تقی پور بازرگانی با بررسی دقیق علائم، معاینه و انجام آزمایش‌های لازم، علت اصلی خونریزی را تشخیص داده و مناسب‌ترین روش درمان را برای هر بیمار انتخاب می‌کند.
خونریزی غیر طبیعی رحم چه علتی دارد؟
پزشکان برای بررسی این وضعیت، علت‌ها را به دو گروه کلی مشکلات ساختاری داخل رحم یا دهانه رحم و علت‌های غیرساختاری مانند اختلال هورمونی، داروها و بیماری‌های زمینه‌ای تقسیم می‌کند. گاهی نیز بیش از یک عامل هم‌زمان وجود دارد که به شرح زیر است:
اختلال تخمک‌گذاری و تغییرات هورمونی
وقتی تخمک‌گذاری منظم نباشد، تعادل استروژن و پروژسترون تغییر می‌کند و پوشش داخلی رحم ممکن است نامنظم یا بیش‌ازحد رشد کند. بلوغ، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، استرس شدید، تغییر قابل‌توجه وزن، نزدیک شدن به یائسگی و برخی مشکلات تیروئید از عوامل مؤثر بر نظم تخمک‌گذاری هستند.
بیماری‌های رحمی
فیبروم رحم، پولیپ و آدنومیوز از مهم‌ترین بیماری‌های خوش‌خیم رحم هستند که می‌توانند باعث خونریزی غیرطبیعی شوند. فیبروم‌ها با افزایش اندازه یا تغییر شکل حفره رحم، معمولاً خونریزی قاعدگی را شدید و طولانی می‌کند. پولیپ‌های رحم یا دهانه رحم نیز اغلب با لکه‌بینی بین دو قاعدگی یا خونریزی پس از رابطه جنسی همراه هستند همچنین در آدنومیوز، رشد بافت داخلی رحم در لایه عضلانی آن باعث خونریزی‌های شدید، طولانی و درد قابل‌توجه در دوران قاعدگی می‌شود و نیاز به بررسی و درمان توسط متخصص زنان دارد.
بارداری
خونریزی در سن باروری، حتی در صورت استفاده از روش پیشگیری باید از نظر بارداری بررسی شود. خونریزی لزوما به معنی پایان بارداری نیست اما بارداری خارج‌رحمی، سقط در حال وقوع و دیگر عوارض بارداری باید به‌موقع رد شوند همچنین توجه داشته باشید که درد یک‌طرفه لگن، سرگیجه یا غش همراه با خونریزی، وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود.
داروها
قرص‌ها یا آمپول‌های هورمونی، برخی انواع آی‌یودی، داروهای ضدانعقاد و داروهایی که بر هورمون‌ها اثر می‌گذارند، گاهی الگوی خونریزی را تغییر می‌دهند. اختلالات انعقادی، بیماری کبدی، مشکلات تیروئید و افزایش پرولاکتین نیز در ارزیابی پزشکی جای دارند توجه داشته باشید که هیچ دارویی را به دلیل خونریزی خودسرانه قطع نکنید.
ضخیم‌شدن آندومتر و بدخیمی‌ها
در مواردی، رشد غیرطبیعی پوشش داخلی رحم یا سرطان‌های رحم و دهانه رحم می‌توانند با خونریزی غیرعادی خود را نشان دهند. خطر در همه افراد یکسان نیست و با عواملی مانند سن، یائسگی، چاقی، تخمک‌گذاری نامنظم طولانی‌مدت و سابقه خانوادگی تغییر می‌کند توجه داشته باشید که هدف از بررسی تشخیص زودهنگام علت‌های نیازمند درمان است.
چه علائمی نیاز به مراجعه فوری دارند؟
برخی علائم در کنار خونریزی غیرطبیعی رحم نیاز به بررسی و مراجعه فوری به پزشک دارند، زیرا ممکن است نشانه یک مشکل جدی باشند. خونریزی بسیار شدید، سرگیجه، ضعف، احتمال بارداری یا خونریزی پس از یائسگی از مهم‌ترین مواردی هستند که نباید نادیده گرفته شوند و لازم است در کوتاه‌ترین زمان توسط متخصص زنان ارزیابی شوند.
- خیس شدن کامل یک نوار بهداشتی بزرگ در هر ساعت برای بیش از دو ساعت پیاپی یا خونریزی بسیار شدید و کنترل‌نشدنی
- سرگیجه، ضعف شدید، تپش قلب، رنگ‌پریدگی، تنگی نفس یا غش که می‌تواند با کاهش خون همراه باشد.
- خونریزی همراه با درد شدید شکم یا لگن، درد شانه، تب یا ترشح بدبو
- خونریزی در صورت احتمال بارداری، تاخیر قاعدگی یا مثبت بودن آزمایش بارداری
- هر خونریزی واژینال پس از یائسگی
- خونریزی پس از رابطه جنسی که تکرار می‌شود یا با درد و ترشح غیرعادی همراه است
برای دریافت مشاوره از دکتر ویدا تقی پور بازرگانی بهترین متخصص زنان در مشهد فرم زیر را پر کنید.
تشخیص خونریزی غیر طبیعی رحم چگونه انجام می‌شود؟
تشخیص خونریزی غیرطبیعی رحم با بررسی دقیق علائم، معاینه و انجام آزمایش‌های لازم انجام می‌شود و پزشک با توجه به شرایط هر بیمار، مناسب‌ترین روش‌های تشخیصی را انتخاب می‌کند. مهم‌ترین اقدامات برای تشخیص علت این مشکل عبارت‌اند از:
- پزشک درباره زمان شروع خونریزی، شدت و مدت آن، نظم قاعدگی، درد، داروهای مصرفی و سوابق پزشکی سوال می‌کند و در صورت نیاز، معاینه لگن برای بررسی رحم، دهانه رحم و واژن انجام می‌دهد.
- آزمایش خون برای بررسی کم‌خونی، عفونت یا برخی اختلالات هورمونی و انعقادی درخواست می‌شود همچنین در افرادی که احتمال بارداری دارند انجام تست بارداری یکی از اولین اقدامات تشخیصی است.
- سونوگرافی به پزشک کمک می‌کند مشکلاتی مانند فیبروم، پولیپ، آدنومیوز، کیست تخمدان یا ضخامت غیرطبیعی آندومتر را بررسی کند. در برخی موارد نیز انجام هیستروسکوپی برای مشاهده مستقیم داخل رحم توصیه می‌شود.
- در خونریزی‌های طولانی، مکرر یا خونریزی پس از یائسگی ممکن است نمونه‌برداری از آندومتر انجام شود که برای بررسی تغییرات سلولی و انتخاب بهترین روش درمان اهمیت زیادی دارد.
نکته: تشخیص بر پایه یک آزمایش واحد نیست. پزشک ابتدا مشخص می‌کند خونریزی واقعا از رحم یا دهانه رحم است یا منشا دیگری دارد و سپس احتمال بارداری، عفونت، علت ساختاری، اختلال هورمونی و بیماری‌های زمینه‌ای را بررسی می‌کند توجه داشته باشید که انتخاب آزمایش به سن، علائم، سابقه خانوادگی و نتیجه معاینه بستگی دارد.
درمان خونریزی غیر طبیعی رحم بر چه اساسی انتخاب می‌شود؟
درمان به علت خونریزی، شدت علائم، کم‌خونی، سن، برنامه بارداری و ترجیح فرد بستگی دارد. گاهی هدف، کنترل فوری خونریزی و گاهی پیشگیری از تکرار آن است. توجه داشته باشید که درمان موفق فقط کم‌کردن خونریزی نیست بلکه علت زمینه‌ای، مانند پولیپ، اختلال تخمک‌گذاری یا بیماری تیروئید نیز باید در نظر گرفته شود.
کنترل خونریزی و اصلاح کم‌خونی
در موارد پایدار، پزشک با توجه به شرایط می‌تواند از داروهای هورمونی، داروهای کاهش‌دهنده خونریزی یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی استفاده کند. انتخاب نوع و دوز دارو به سابقه لخته خون، میگرن، فشار خون، بیماری کبد، احتمال بارداری و داروهای هم‌زمان وابسته است. توجه داشته باشید که مکمل آهن نیز فقط در صورت نیاز و با راهنمایی پزشکی مصرف شود.
روش‌های هورمونی و پیشگیری از بارداری
قرص‌های ترکیبی، پروژسترون‌ها و برخی انواع آی‌یودی هورمونی در بسیاری از افراد خونریزی را منظم‌تر یا کمتر می‌کند. این گزینه‌ها برای همه مناسب نیستند همچنین اگر خونریزی شدیدتر شد یا علائم نگران‌کننده داشتید، نیاز به ارزیابی مجدد وجود دارد.
درمان علت‌های ساختاری
پولیپ‌های علامت‌دار یا برخی فیبروم‌ها گاهی با هیستروسکوپی برداشته می‌شوند. انتخاب بین پیگیری، دارو، هیستروسکوپی، درمان فیبروم یا جراحی‌های دیگر به محل ضایعه، شدت علائم و تمایل به حفظ باروری بستگی دارد. در ارزیابی و انتخاب روش مناسب، نظر متخصص زنان دارای تجربه در جراحی‌های کم‌تهاجمی اهمیت دارد.
در چه شرایطی برای درمان خونریزی غیرطبیعی رحم به نیاز به جراحی است؟
اگر خونریزی با درمان‌های ساده کنترل نشود، ضایعه ساختاری قابل‌توجه وجود داشته باشد یا نتایج نمونه‌برداری نیاز به درمان خاصی نشان دهند انجام جراحی پیشنهاد می‌شود. ابلیشن آندومتر برای همه مناسب نیست و پس از آن بارداری می‌تواند پرخطر باشد، هیسترکتومی نیز تصمیمی فردی و معمولا پس از بررسی گزینه‌های مناسب‌تر است.
مراقبت‌های لازم تا زمان ویزیت پزشک
اقدام‌های خانگی جای تشخیص را نمی‌گیرند، اما ثبت دقیق علائم و پرهیز از اشتباهات رایج می‌تواند روند ارزیابی را بهتر کند. هدف این است که در زمان ویزیت، اطلاعات کافی درباره الگوی خونریزی و عوامل همراه در اختیار پزشک باشد و نشانه‌های خطر نیز نادیده گرفته نشوند.
- تاریخ شروع و پایان خونریزی، تعداد روزهای لکه‌بینی، شدت تقریبی خونریزی و وجود لخته را در یک یادداشت ثبت کنید.
- در صورت امکان، فهرست داروها، مکمل‌ها، روش پیشگیری و سابقه بیماری‌های مهم را همراه داشته باشید.
- اگر خونریزی شدید است، استراحت نسبی، مصرف مایعات و پیگیری سریع پزشکی را جدی بگیرید؛ اما این اقدامات جای مراجعه را نمی‌گیرند.
- آسپرین یا داروهای هورمونی را بدون توصیه پزشک برای کنترل خونریزی شروع یا قطع نکنید.
- از دوش واژینال و درمان‌های گیاهی نامطمئن برای بندآمدن خونریزی پرهیز کنید؛ این روش‌ها می‌توانند تشخیص را به تأخیر بیندازند.
- اگر احتمال بارداری وجود دارد، پیش از مصرف داروهای جدید یا انجام برخی اقدامات، آن را به پزشک اطلاع دهید.
سؤالات متداول مربوط به خونریزی غیر عادی رحم
استرس شدید، تغییر خواب و تغییرات وزن می‌توانند تخمک‌گذاری را مختل و چرخه را نامنظم کنند. با این حال نباید هر خونریزی غیرعادی را فقط به استرس نسبت داد؛ به‌ویژه اگر شدید، مکرر، طولانی یا همراه با درد و ضعف باشد.
خود خونریزی همیشه علت ناباروری نیست، اما برخی علت‌های آن مانند اختلال تخمک‌گذاری، پولیپ، فیبروم‌های خاص یا آندومتریوز می‌توانند بر باروری اثر بگذارند پس تشخیص علت و انتخاب درمان مناسب، به‌خصوص در صورت برنامه بارداری، اهمیت دارد.
علت‌های خوش‌خیم مانند نازک‌شدن بافت واژن یا پولیپ وجود دارند اما خونریزی پس از یائسگی باید حتما بررسی شود؛ زیرا تشخیص زودهنگام تغییرات آندومتر و دهانه رحم در تصمیم درمانی بسیار مهم است.
رژیم غذایی به‌تنهایی خونریزی را متوقف نمی‌کند. دریافت کافی آهن و پروتئین در صورت خونریزی طولانی مفید است، اما کم‌خونی باید با آزمایش و نظر پزشک ارزیابی شود علاوه بر آن مصرف خودسرانه آهن در دوز بالا نیز عوارضی را به همراه دارد.
در نهایت…
خونریزی غیرطبیعی رحم می‌تواند از یک تغییر موقت در چرخه قاعدگی تا نشانه‌ای از یک بیماری نیازمند درمان باشد؛ بنابراین نباید آن را نادیده گرفت. شدت و زمان خونریزی، احتمال بارداری، درد، علائم کم‌خونی و وضعیت یائسگی از مهم‌ترین عوامل در تشخیص علت آن هستند. دکتر ویدا تقی پور بازرگانی با بررسی دقیق علائم، معاینه و انجام آزمایش‌های لازم، علت خونریزی را مشخص کرده و مناسب‌ترین روش درمان را برای هر بیمار انتخاب می‌کند همچنین در صورت خونریزی شدید، ضعف، درد شدید یا خونریزی پس از یائسگی، مراجعه سریع به متخصص زنان ضروری است.
